آمریکا در حلقه بازی هوشمندانه روسیه بر فراز سوریه/ تمرکز روسیه بر قدرت‌گیری کردها به عنوان پاشنه آشیل ترکیه و آمریکا

به گزارش گروه بین الملل «سراج24»رقابت روسیه و آمریکا در سوریه طی چند روز گذشته شاهد تحولات مهمی بوده است که نگاهی به آن نشان می دهد چگونه مسکو برای محدود کردن آزادی عمل واشنگتن و خنثی کردن اهداف آمریکایی ها برنامه‌ها و گام‌های حساب شده‌ای را بر می دارد.

 اواخر روز چهارشنبه وب سایت اینترنتی شبکه الجزیره به نقل از منابع میدانی گزارش داد که نیروهای ویژه آمریکایی کنترل یک پایگاه هوایی کوچک معروف به «رمیلان» یا «ابوحجر» را در شمال شرقی سوریه به دست گرفتند.

 فرودگاه رمیلان که اساسا برای اهداف زراعی ساخته شده،  به مدت دو سال است که در کنترل «یگان های مدافع خلق» قرار دارد، یگان های مدافع خلق شاخه نظامی حزب کردی «اتحاد دموکراتیک سوریه» محسوب می شود و علنا فرماندهی ائتلافی با عنوان «نیروهای دموکراتیک سوریه» را نیز به دست گرفته است. گفته می‌شود اعضای این ائتلاف تنها نیروهای هستند که هم از حمایت آمریکا و هم از حمایت روسیه برخودارند و همین مسئله به نوبه خود پیچیدگی خاصی به بحران سوریه داده است.

برای اولین بار است که آمریکایی‌ها کنترل یک پایگاه را با اهداف هوایی در سوریه به دست می‌گیرند. مقامات آمریکایی از تایید و یا تکذیب این خبر به صورت رسمی خودداری می‌کنند و تنها بر ادامه عملیات خود برای آنچه مقابله با گروه تروریستی «داعش» می‌نامند، تاکید دارند.

هرچند آمریکایی‌ها هدف علنی خود را مبارزه با داعش عنوان می‌کنند اما تحلیلگران معقتدند واشنگتن اهداف چندگانه‌ای را از این اقدام خود پی گیری می‌کند از جمله تجزیه سوریه و موازنه سازی در مقابل روسیه. مارک وینتی در وب سایت کانترپانج با تاکید بر اینکه آمریکایی‌ها به دنبال کنترل انحصاری حریم هوایی شرق سوریه هستند، ‌می نویسد: « بر اساس برنامه ریزی قبلی داعش باید برداشته شود و یک دولت سنی دوفاکتو ایجاد شود و سوریه و عراق به کانتون های کوچک تر تقسیم شوند که توسط جنگ سالاران محلی، اسلامگریان متصب و دست نشاندهای آمریکا حکمرانی می‌شوند»

شطرنج روسی

به نظر می‌رسد روس‌ها به اهداف آمریکایی‌ها اشراف دارند و با اقدامات هوشمندانه خود تلاش می‌کنند تا با داشتن ابتکار عمل طرف مقابل را مجبور به هماهنگی با خود کنند. بر اساس گزارش‌های منتشر شده یک روز پس از انتشار خبر کنترل آمریکایی‌ها بر فرودگاه رمیلان،‌ روسیه ده‌ها نظامی خود را به شهر قامشلی واقع در چند کیلومتری رمیلان اعزام کرد.

یک گروه نزدیک به مخالفان موسم به «دیده بان حقوق سوریه» روز پنج شنبه (28 دی ماه) گزارش داد «سربازان و مهندسین روسیه به منظور گسترش تاسیسات فرود برای جنگنده‌ها و هواپیماهای باری روسیه، به فرودگاه بین‌المللی در قامشلی اعزام شدند.» قامیشلی که در شمال شرقی استان حسکه قرار دارد به صورت مشترک توسط کردها و نیروهای دولتی اداره می شود.

فرودگاه قامشلی در حدود 50 کیلومتر با فرودگاه رمیلان فاصله دارد و همین مسئله باعث شده که آمریکایی‌ها نسبت به استقرار نظامیان روس در این فرودگاه با حساسیت بیشتری دنبال کنند. دو مقام آمریکایی روز یکشنبه به سی ان ان گفتند که «روسیه می‌تواند اقداماتی برای ایجاد یک پایگاه هوایی در شمال شرقی سوریه و در نزدیکی مرز ترکیه انجام دهد، تحولی که می‌تواند شرایط کلی این منطقه را بیش از پیش پیچیده کند.» این مقامات آمریکایی خاطر نشان کردند: « ما نمی‌دانیم انگیزه‌های آنها چیست اما این چیزی است که ما از نزدیک آن را تحت نظر داریم.» یک مقام دیگر امریکایی نیز به نیویورک تایمز گفت: « با ورود نیروهای روسیه به این منطقه ما باید خیلی درباره حریم هوایی شمال شرقی سوریه محتطاط باشیم.»

مقامات روسیه درباره حضور نظامیان خود در قامشلی سکوت کرده اند و همانند آمریکایی ها از تکذیب و یا تایید این خبر خودداری می کنند اما تحلیلگران معقتدند حرکت شطرنج وار مسکو در قامیشلی باعث می شود که ازادی عمل آمریکا در این منطقه محدود شود. وب سایت «استراتفور»، با اشاره به فاصله نزدیک دو فرودگاه رمیلان و قامشلی، نوشته است: «همکاری های اطلاعاتی و نظامی میان این دو کاملا محتمل است، به خصوص این که هر دو پادگان در وضعیت عملیاتی و جنگی هستند و برای عدم تداخل در کار یکدیگر، مجبور به هماهنگی می باشند.»

از سوی دیگر، به نظر می‌رسد روسیه تلاش می کند از طریق اتحاد با قبایل سنی هم وزنه خود را در میان مخالفان افزایش دهد و هم مانع افتادن آنها به دامن آمریکا شود.  نیویورک تایمز روز جمعه به نقل از منابعی گزارش داد که نظامیان روسیه اخیرا با نیروهای سنی اپوزیسیون در استان دیر الزور دیدار کرده‌اند.

بر اساس گزارش نیویورک تایمز، روس‌ها به قبیله «شیطاط» پیشنهاد سلاح و کمک کرده‌اند تا مناطق خود را از داعش در دیرالزور پس بگیرند. شیطاط قبیله‌ای بزرگی در شمال شرقی سوریه است که با حضور داعش در مناطق خود مخالفت کردند در نتیجه شبه نظامیان این گروه تروریستی صدها نفر از مردم این قبیله را اعدام کردند. آمریکا پیش از این تلاش کرده بود در قالب برنامه آموزش و تجهیز شورشیان سوریه، مردان قبیله شیطاط را استخدام کند که با ناکامی مواجه شد.

سرسختی روسیه در مذاکرات سیاسی

کنترل یک پایگاه هوایی برای اولین بار توسط آمریکا در سوریه و اقدامات متقابل روسیه، در همان موقعی منتشر شد که وزرای خارجه دو کشور در زویخ دیدار کرده بودند تا درباره برگزاری «مذاکرات صلح سوریه در ژنو» دیدار و گفت‌وگو کنند.

محور این گفت‌وگو درباره لیست کسانی بود که باید به نمایندگی از معارضان سوریه در مذاکرات شرکت کنند که در حال حاضر مهمترین چالش پیشروی مذاکرات صلح محسوب می‌شود و حتی اختلاف نظر بر سر این مسئله باعث شده که مذاکرات ژنو فعلا به عقب بیافتد.

روسیه به همراه ایران و سوریه به لیست معرفی شده معارضان تحت حمایت عربستان سعودی اعتراض دارد و با استناد به اسناد می‌گویند نام کسانی در این لیست مشاهده می‌شود که به گروه‌های تروریستی تعلق دارند. معارضان سوری تحت نظارت 30 ابان لیستی را منتشر کردند که در آن افرادی از گروه جیش السلام متحد جبهه النصره شاخه سوری القاعده دیده می شود.

علاوه بر این، مسکو سرسختانه در مقابل تلاش های ریاض برای نشان دادن خود به عنوان تنها قیم معارضان سوریه ایستاده است و خواستار بازنگری در لیست منتشر شده‌ای است که اساسا با نظارت مستقیم سعودی‌ها نوشته شده است. روز جمعه رویترز به نقل از یک دیپلمات روسی گزارش داد: «اگر در هیئت فعلی معارضان تغییراتی ایجاد نشود یا اگر این هیئت گفت‌وگوها را ترک کنند، کشورش به جای معارضان از هیئتی جایگزین برای گفت‌وگو با دولت «بشار اسد» حمایت خواهد کرد.» این دیپلمات روسی به خبرگزاری «رویترز» اعلام کرده است روسیه به دنبال یکی از این دو گزینه‌هاست یا اینکه اعضای هیئت عالی گفت‌وگوهای نشست «ریاض» توسعه یابد یا اینکه هیئت معارض دیگری تشکیل شود.

به نظر می‌رسد، روسیه برای برهم زدن بازی طرف مقابل خود اصرار دارد نمایندگان کردها در کنار معارضان و در مقابل نمایندگان دولت قرار بگیرند، مسئله‌ای که خشم ترکیه و عربستان را در پی داشته است.

احمد داوداغلو نخست وزیر ترکیه طی مصاحبه ای گفت که « حزب اتحاد موکراتیک اپوزیسیون واقعی نیست» و برای اعضای جامعه بین الملل یک «اشتباه» خواهد بود اگر بر قرار گرفتن کردها در میان «شورشیان» اصرار کنند. نخست وزیر ترکیه تاکید کرد که « روسیه بر این مسئله اصرار می کند. حال آنکه آنها می توانند در کنار رژیم قرار بگیرند نه در کنار اپوزیسیون».

نگاه ترکیه به کردهای سوریه کاملا با نگاه روسیه و آمریکا تفاوت دارد و خود این مسئله نیز یکی دیگر از شاخص‌های است که بر پیچیدگی نقش کردها در تحولات سیاسی و میدانی سوریه می‌افزاید.

آمریکایی‌ها، کردهای سوریه را تنها نیروی قابل اعتماد و توانایی می‌دانند که در جنگ علیه داعش می‌توانند روی آنها حساب کنند و در طول چند ماه گذشته حمایت هوایی گسترده‌ای از کردها در قالب ائتلاف «نیروهای دموکراتیک سوریه» به عمل آورده است.  این در حالی است که از نظر آنکارا یگان های مدافع خلق، شاخه سوری حزب کارگران کردستان (پ ک ک) محسوب می شوند و تروریست هستند. دولت ترکیه بارها اعلام کرده شکل گیری منطقه ای به رهبری کردها در جوار مرزهای جنوبی یک «خط قرمز» است که هیچگاه آن را تحمل نخواهد کرد.

اصرار روسیه برای قرار گرفتن کردها در کنار مخالفان باعث می‌شود آمریکایی‌ها در شرایط سختی قرار بگیرند چرا که اگر مخالفت کنند باعث کاهش اعتماد کردها به آنها خواهد شد و اگر موافقت کنند، نوعی خط قرمز متحد خود یعنی ترکیه را نقض کرده‌اند.

هنوز معلوم نیست که گفت‌وگوهای صلح سوریه چگونه پیش خواهد رفت اما سیاست‌های هوشمندانه روسیه باعث شده آمریکا هم در سطح سیاسی و هم در سطح میدانی با محدودیت‌های زیادی مواجه شود و قدرت مانور آن به صورت قابل ملاحظه‌ای کاهش پیدا کند.